روغن موتور یکی از مهم‌ترین مواد مصرفی خودرو است که وظیفه روانکاری قطعات داخلی موتور، کاهش اصطکاک، کمک به انتقال حرارت و جلوگیری از فرسایش زودهنگام قطعات را بر عهده دارد. به همین دلیل، هم نوع روغن موتور و هم مقدار روغن ریخته‌شده اهمیت زیادی دارد. اشتباه در انتخاب روغن یا پر کردن بیش از حد مجاز می‌تواند عملکرد موتور را تحت تأثیر قرار دهد و در برخی شرایط باعث ایجاد آسیب‌های جدی شود.
البته هر اشتباهی در انتخاب روغن به معنای خراب شدن موتور نیست. شدت پیامدها به نوع روغن، میزان تفاوت آن با روغن توصیه‌شده، مقدار روغن اضافی و مدت زمان استفاده از خودرو بستگی دارد. بنابراین اگر متوجه شدید روغن اشتباهی داخل موتور ریخته شده، بهتر است در اولین فرصت شرایط را بررسی و مشکل را برطرف کنید.
وقتی درباره اشتباه در ریختن روغن موتور صحبت می‌کنیم، معمولاً دو حالت مهم مطرح است: ریختن روغن بیش از ظرفیت موتور و استفاده از روغنی با مشخصات نامناسب. هر دو مورد می‌توانند مشکل‌ساز باشند، اما نحوه اثرگذاری آن‌ها متفاوت است.
بالا بودن سطح روغن از علامت MAX روی گیج، لزوماً به این معنی نیست که مقدار بیشتری روغن باعث روانکاری بهتر موتور می‌شود. اگر روغن بیش از ظرفیت استاندارد داخل موتور ریخته شود، قطعات متحرک مانند میل‌لنگ ممکن است با سطح روغن تماس بیشتری پیدا کنند. این وضعیت می‌تواند روغن را به‌شدت به هم زده و باعث ایجاد کف و ورود هوا به روغن شود.
وجود حباب‌های هوا در روغن می‌تواند کیفیت روانکاری را کاهش دهد و باعث شود پمپ روغن به جای روغن یکنواخت، مخلوطی از روغن و هوا را در مدار روانکاری به گردش درآورد. در شرایط شدید، این وضعیت می‌تواند باعث افزایش اصطکاک و فرسایش قطعاتی مانند یاتاقان‌ها و میل‌لنگ شود.
از طرف دیگر، افزایش بیش از حد سطح روغن می‌تواند فشار و بخارات داخل محفظه موتور را تحت تأثیر قرار دهد و احتمال نشتی از برخی آب‌بندها و واشرها را افزایش دهد. در صورت ادامه استفاده از خودرو، ممکن است روغن اضافی وارد مسیر احتراق شود و با سوختن روغن، دود آبی از اگزوز خارج شود.
سوختن روغن همچنین می‌تواند باعث ایجاد رسوبات روی شمع‌ها و سایر قطعات مرتبط با احتراق شود و در صورت ادامه‌دار بودن، روی عملکرد کاتالیزور نیز تأثیر منفی بگذارد.
از دیگر پیامدهای احتمالی روغن اضافی می‌توان به افزایش مقاومت داخلی موتور، افت توان، افزایش مصرف سوخت و فشار بیشتر روی برخی اجزای سیستم روانکاری اشاره کرد. البته شدت این مشکلات به میزان روغن اضافی و شرایط موتور بستگی دارد.
پاسخ به این سؤال به مدل خودرو و ظرفیت واقعی موتور بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان یک مقدار مشخص را برای همه خودروها بی‌خطر یا خطرناک دانست. معیار اصلی، سطح روغن روی گیج و محدوده‌ای است که سازنده خودرو تعیین کرده است.
اگر سطح روغن بالاتر از MAX قرار دارد، بهتر است قبل از استفاده طولانی‌مدت از خودرو، روغن اضافی تخلیه شود.
انتخاب روغن موتور فقط به میزان آن محدود نمی‌شود. روغن باید از نظر گرانروی، استاندارد و مشخصات فنی با موتور خودرو سازگار باشد. برای مثال، استفاده از روغنی که بیش از حد غلیظ یا بیش از حد رقیق است می‌تواند عملکرد موتور را تحت تأثیر قرار دهد.
روغن بیش از حد غلیظ ممکن است در زمان استارت سرد، به‌خصوص در هوای سرد، دیرتر در موتور گردش کند. این موضوع می‌تواند روانکاری اولیه را با تأخیر مواجه کرده و اصطکاک و سایش قطعات را افزایش دهد. همچنین ممکن است مقاومت داخلی موتور افزایش پیدا کند و مصرف سوخت بیشتر شود.
در مقابل، روغن بیش از حد رقیق ممکن است در شرایطی که موتور به روغن با گرانروی بالاتر نیاز دارد، نتواند لایه روانکار مناسبی بین قطعات ایجاد کند. در چنین شرایطی احتمال افزایش سایش قطعات داخلی موتور بیشتر می‌شود.
البته گرانروی تنها معیار انتخاب روغن نیست. استانداردهای کیفی و عملکردی نیز باید با نیاز موتور هماهنگ باشند. بنابراین هنگام خرید روغن نباید فقط به اعدادی مانند 5W-30، 5W-40 یا 10W-40 توجه کرد و بهتر است مشخصات توصیه‌شده توسط سازنده خودرو بررسی شود.
در صورت استفاده از روغن نامناسب یا پر کردن بیش از حد موتور، ممکن است برخی نشانه‌ها ظاهر شوند، از جمله:
البته هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که علت مشکل، روغن موتور است. برای تشخیص دقیق باید وضعیت موتور و سیستم روانکاری توسط فرد متخصص بررسی شود.
اگر متوجه شدید روغن اشتباهی داخل موتور ریخته‌اید، اولین اقدام این است که نوع روغن و مقدار آن را مشخص کنید. نام روغن، گرانروی، استاندارد و میزان روغنی که اضافه شده اطلاعات مهمی برای تصمیم‌گیری هستند.
اگر روغن بیش از حد ریخته شده است، ابتدا خودرو را روی سطح صاف پارک کنید و سطح روغن را با گیج بررسی کنید. بهتر است این کار مطابق دستورالعمل سازنده خودرو و پس از خاموش بودن موتور برای مدت کافی انجام شود تا روغن در کارتل جمع شود.
گیج را خارج کنید، آن را با دستمال تمیز پاک کنید و دوباره تا انتها در جای خود قرار دهید. سپس گیج را بیرون آورده و سطح روغن را بررسی کنید. سطح روغن باید بین علامت‌های MIN و MAX قرار داشته باشد و از MAX بالاتر نرود.
اگر سطح روغن بالاتر از حد مجاز است، باید مقدار اضافی تخلیه شود. برای این کار می‌توان از تجهیزات مکش روغن یا تخلیه از طریق پیچ کارتل استفاده کرد. اگر تجربه کافی ندارید، بهتر است این کار را به اتوسرویس یا تعمیرکار بسپارید تا از تخلیه بیش از حد روغن و آسیب به پیچ کارتل جلوگیری شود.
اما اگر نوع روغن اشتباه بوده است، صرفاً کم کردن سطح روغن کافی نیست. در این شرایط معمولاً باید روغن نامناسب تخلیه و روغن مناسب مطابق مشخصات خودرو جایگزین شود. تعویض فیلتر روغن نیز در بسیاری از سرویس‌های تعویض روغن توصیه می‌شود.
اگر به جای روغن موتور، ماده‌ای کاملاً متفاوت مانند روغن گیربکس، روغن ترمز یا مایع دیگری داخل موتور ریخته شده است، بهتر است خودرو را روشن نکنید و برای تخلیه و بررسی سیستم از متخصص کمک بگیرید.
همچنین اگر بعد از اشتباه در ریختن روغن، موتور صدای غیرعادی پیدا کرده، دود زیادی از اگزوز خارج می‌شود، چراغ روغن روشن شده یا عملکرد خودرو به شکل محسوسی تغییر کرده است، ادامه رانندگی می‌تواند ریسک آسیب بیشتر را افزایش دهد.
بهترین راه، مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو و بررسی دقیق گرانروی، استاندارد و ظرفیت روغن موتور است. همچنین بهتر است روغن را از فروشگاه یا مراکز معتبر تهیه کنید و هنگام تعویض روغن، مقدار مصرف‌شده را با ظرفیت اعلام‌شده سازنده تطبیق دهید.
تعویض به‌موقع فیلتر روغن نیز اهمیت زیادی دارد. فیلتر وظیفه دارد ذرات و آلودگی‌های موجود در روغن را جذب کند و استفاده از فیلتر نامناسب یا بیش از حد فرسوده می‌تواند عملکرد سیستم روانکاری را تحت تأثیر قرار دهد.
در نهایت، بعد از تعویض روغن حتماً سطح روغن را با گیج بررسی کنید. چند دقیقه زمان برای کنترل سطح روغن می‌تواند از هزینه‌های سنگین ناشی از روغن اضافی یا کمبود روغن جلوگیری کند.
آیس پارت
